Rok: 2006
Czasopismo: Świat Problemów
Numer: 6/161

Na stronie internetowej PARPA pojawił się projekt dokumentu, który w obszarze polityki rozwiązywania problemów alkoholowych i ich profilaktyki wyznaczy kierunek działań państwowych i nie tylko państwowych - na najbliższe pięciolecie. Projekt programu przygotowała Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w oparciu o wyniki pracy Zespołu ds. Strategii Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, powołanego przez ministra zdrowia, a złożonego z wybitnych specjalistów - naukowców i praktyków - w tej dziedzinie. Zakończyły się już konsultacje z resortami i po uwzględnieniu ich uwag projekt będzie mógł zostać rozpatrzony przez rząd.

Projekt Narodowego Programu Profilaktyki
i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
na lata 2006-2010

Dokument ten rozpoczyna diagnoza problemów związanych z nadużywaniem alkoholu. Dalej, w części zatytułowanej "Założenia systemowe programu" czytamy m.in.: "System profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oparty jest na trzech wzajemnie komplementarnych programach działań realizowanych na różnych poziomach administracji:

* gminne programy profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych realizowane przez 2478 polskich gmin. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi określa najważniejsze kategorie zadań, które w ramach gminnego programu powinny realizować samorządy lokalne oraz wskazuje źródło finansowania tych zadań;
* wojewódzkie programy profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych uchwalane przez samorządy województw, wskazujące zadania na szczeblu regionów;
* Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wskazuje zadania realizowane przez centralną administrację rządową, inne instytucje centralne oraz Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, która koordynuje realizację Narodowego Programu, a także integruje wszystkie trzy obszary działań - centralny, wojewódzki i gminny - formułując spójne dla nich kategorie problemów i cele operacyjne. [...] Zachowując odrębne formy zarządzania i finansowania działań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych na poszczególnych poziomach administracji, program tworzy bazę do realizacji integralnej polityki wobec alkoholu".

Jednak najważniejszą część programu stanowi rozdział zatytułowany:

Planowany program działań
- obszary problemowe, cele operacyjne, metody działań i wskaźniki

Wszystkie problemy zostały podzielone na obszary, w obrębie których wymienione zostały najważniejsze cele, którym przyporządkowane są metody działania oraz wskaźniki osiągania tych celów. Dzięki temu udało się od ogólnych kierunków zmian przejść na płaszczyznę praktycznych, sprawdzalnych rozwiązań.
Obszar I. Szkody zdrowotne i rozwojowe występujące u młodych Polaków spowodowane piciem alkoholu.
Cel 1. Zmniejszenie ilości i częstotliwości picia alkoholu przez młodzież.
Cel 2. Podwyższenie wieku inicjacji alkoholowej.
Cel 3. Zwiększenie odsetka abstynentów wśród młodzieży.
Metody działań
Poprawa skuteczności egzekwowania prawa zakazującego sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim, w szczególności:
a) wzrost skuteczności egzekwowania regulacji prawno-administracyjnych dotyczących cofania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych;
b) zaostrzenie przepisów karnych związanych z naruszaniem zakazu sprzedaży alkoholu osobom nieletnim w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi; prowadzenie systematycznego monitoringu przestrzegania zasad prawa dotyczących sprzedaży alkoholu nieletnim (z wykorzystaniem procedury "tajny klient");
c) wprowadzenie zapisów prawnych, umożliwiających dokonywanie przez policję zakupu kontrolowanego napojów alkoholowych (prowadzonego bezpośrednio przez osoby nieletnie, które ukończyły 17 lat).

* Wprowadzenie obowiązkowych szkoleń dla sprzedawców napojów alkoholowych z zakresu regulacji prawnych dotyczących sprzedaży alkoholu nieletnim, a także umiejętności odmawiania.
* Uruchomienie debaty społecznej na temat delegalizacji posiadania napojów alkoholowych przez osoby poniżej 18. roku życia oraz wprowadzenia możliwości odbierania tych napojów przez policję lub straż miejską osobom małoletnim.
* Wdrażanie programów terapeutycznych dla młodzieży zagrożonej i uzależnionej od alkoholu.
* Wdrażanie nowoczesnych programów profilaktycznych opartych na skutecznych strategiach działania, nakierowanych na zwiększanie umiejętności sprzyjających zdrowemu i trzeźwemu życiu (umiejętności komunikacyjnych, społecznych i psychologicznych) oraz wspieranie i inicjowanie różnych form profilaktyki rówieśniczej (programów opartych na aktywności liderów młodzieżowych).
* Ograniczanie działań promujących picie alkoholu przez młodzież, w szczególności reklamy i promocji napojów alkoholowych w mediach oraz egzekwowanie zakazu emisji reklam z udziałem autorytetów i osób popularnych wśród młodzieży.
* Udzielanie pomocy profesjonalnej rodzicom dzieci, które nadużywają alkoholu.
* Tworzenie i wdrażanie programów profilaktycznych nakierowanych na młodych dorosłych (mieszkańców internatów i hoteli robotniczych, studentów i żołnierzy).
* Tworzenie i wdrażanie programów interwencyjnych wobec dzieci i młodzieży z grup podwyższonego ryzyka oraz nadużywających alkoholu.
* Edukacja rodziców i wychowawców w zakresie pomocy młodzieży w utrzymywaniu abstynencji oraz skutecznych metod interwencji w sytuacjach problemowych.
* Wspieranie działalności organizacji pozarządowych i lokalnych koalicji profilaktycznych stawiających sobie za cel ograniczanie rozmiarów sprzedaży alkoholu osobom nieletnim oraz promowanie trzeźwości i abstynencji wśród młodzieży.
* Prowadzenie badań naukowych mających na celu ocenę efektywności poszczególnych strategii profilaktycznych.
Organizowanie i wspieranie działań służących rekreacji i zabawie młodzieży bez alkoholu.

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba cofniętych zezwoleń na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych w związku ze sprzedażą alkoholu nieletnim,
- odsetek sklepów i lokali gastronomicznych naruszających prawo zabraniające sprzedawania alkoholu nieletnim,
- liczba sprzedawców napojów alkoholowych uczestniczących w szkoleniach odmawiania sprzedaży alkoholu osobom nieletnim,
- procent abstynentów wśród niepełnoletniej młodzieży,
- procent młodzieży, która spożywała napoje alkoholowe w ciągu ostatniego miesiąca (przed badaniem), oraz młodzieży, która w tym okresie upiła się,
- liczba młodzieży, rodziców i nauczycieli uczestniczących w szkolnych i pozaszkolnych (środowiskowych) programach profilaktycznych,
- liczba szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych, w których prowadzone są programy profilaktyczne,
- liczba placówek terapeutycznych prowadzących terapię dla młodzieży zagrożonej uzależnieniem i uzależnionej od alkoholu oraz liczba młodzieży, która uczestniczyła w programach terapii uzależnień,
- liczba gmin dysponujących placówkami dla dzieci z grup ryzyka, prowadzących programy interwencyjno-profilaktyczne,
- liczba gmin, które realizowały programy interwencyjno-profilaktyczne dla młodzieży z problemami alkoholowymi,
- liczba uczniów, rodziców oraz nauczycieli i wychowawców uczestniczących w programach interwencyjno-profilaktycznych dla młodzieży z problemami alkoholowymi.

Obszar II. Szkody zdrowotne i rozwojowe spowodowane piciem alkoholu przez dorosłych.
Cel 1. Zwiększenie wykrywalności problemów i szkód zdrowotnych związanych z nadużywaniem alkoholu przez pacjentów podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej.
Cel 2. Zmniejszenie rozmiarów populacji osób pijących szkodliwie i ryzykownie.
Cel 3. Redukcja odsetka kobiet pijących alkohol w okresie ciąży i karmienia piersią.
Cel 4. Zwiększenie wiedzy na temat wpływu alkoholu na zdrowie wśród przedstawicieli służby zdrowia.
Metody działań:

* Wprowadzenie do programów kształcenia studentów medycyny oraz słuchaczy innych wyższych uczelni medycznych modułów dotyczących szkód zdrowotnych związanych z piciem alkoholu, uzależnienia i metod profilaktyczno-zaradczych.
* Wprowadzenie do programów kształcenia specjalizacyjnego wyspecjalizowanych modułów dotyczących szkód zdrowotnych związanych z piciem alkoholu, uzależnienia i metod profilaktyczno-zaradczych.
* Wprowadzenie do standardów diagnostycznych wybranych typów schorzeń oraz do protokołów badań i odpowiednich aktów prawnych obowiązku przeprowadzania badań przesiewowych w kierunku wykrywania problemów alkoholowych i prowadzenia interwencji wobec osób pijących szkodliwie.
* Prowadzenie edukacji profesjonalnej środowisk medycznych w zakresie problematyki uzależnienia od alkoholu i szkód zdrowotnych związanych z alkoholem oraz metod wczesnej diagnozy i krótkiej interwencji wobec pacjentów nadużywających alkoholu, poprzez udział w szkoleniach, specjalistyczną prasę, portale internetowe i publikacje specjalistyczne.
* Prowadzenie edukacji społecznej dotyczącej konsekwencji używania alkoholu dla zdrowia, w tym zagrożeń dla rozwijającego się płodu - w formie popularnych publikacji informacyjnych, ogólnopolskich kampanii oraz lokalnych imprez i wydarzeń. Uczenie osobistych umiejętności kontrolowania rozmiarów i wzorów picia.
* Wprowadzenie do karty ciąży oraz protokołów wywiadów ginekologicznych pytań dotyczących konsumpcji napojów alkoholowych przez kobiety w ciąży oraz zaleceń zachowania w tym okresie całkowitej abstynencji.

Wskaźniki osiągania celów:
- Procent osób w populacji przekraczających ryzykowny poziom spożycia alkoholu w przeliczeniu na 100% alkohol (według standardów sformułowanych przez WHO, które wynoszą 10 litrów 100% alkoholu dla mężczyzn i 7.5 litra dla kobiet),
- liczba zgonów z powodu zatruć alkoholem,
- liczba zgonów z powodu marskości wątroby,
- średni wiek pacjentów zgłaszających się po raz pierwszy na leczenie odwykowe,
- odsetek kobiet w wieku prokreacyjnym pijących napoje alkoholowe w okresie ciąży,
- liczba uczelni medycznych, które wprowadziły do programów kształcenia studentów zajęcia poświęcone problematyce wpływu alkoholu na zdrowie oraz metodom wczesnej diagnozy i krótkiej interwencji,
- liczba godzin w programach specjalizacji medycznych poświęconych problematyce wpływu alkoholu na zdrowie oraz metodom wczesnej diagnozy i krótkiej interwencji w problemach alkoholowych,
- liczba pracowników służby zdrowia uczestniczących w szkoleniach z zakresu stosowania metod wczesnej diagnozy i krótkiej interwencji wobec pacjentów nadużywających alkoholu.

Obszar III. Uszkodzenia zdrowia związane z uzależnieniem od alkoholu.
Cel 1. Zmniejszenie śmiertelności i degradacji psychofizycznej osób uzależnionych od alkoholu.
Cel 2. Zwiększenie odsetka osób korzystających z profesjonalnej pomocy terapeutycznej w zakresie leczenia uzależnienia.
Cel 3. Poprawa funkcjonowania zdrowotnego i społecznego osób uzależnionych utrzymujących abstynencję.
Cel 4. Zwiększenie odsetka osób uzależnionych od alkoholu korzystających z pomocy wsparcia środowisk samopomocowych (klubów abstynenckich i AA).
Cel 5. Skrócenie okresu od wystąpienia problemu alkoholowego do podjęcia interwencji specjalistycznej.
Metody działań

Zwiększanie dostępności i skuteczności profesjonalnej terapii uzależnień.
Poprawa opieki nad stanem zdrowia somatycznego i psychicznego pacjentów lecznictwa odwykowego.

Kontynuacja programu podnoszenia kwalifikacji (certyfikowania) pracowników lecznictwa odwykowego.

Wprowadzenie programu akredytacji zakładów lecznictwa odwykowego.

Wspieranie działalności środowisk samopomocowych dla osób uzależnionych.

* Rozwój programów terapeutycznych dla specyficznych populacji, uzależnionych krzyżowo, młodzieży, osób upośledzonych, mieszkańców domów pomocy społecznej itp.
* Promocja usług świadczonych przez lecznictwo odwykowe.
* Poszukiwanie aktywnych form wychodzenia z ofertą odwykową do środowisk zmarginalizowanych.
* Zwiększenie kompetencji członków gminnych komisji w zakresie motywowania do leczenia odwykowego.
* Nowelizacja przepisów ustawowych dotyczących instytucji zobowiązania do leczenia odwykowego w kierunku dopasowania ww. instytucji do obecnych warunków administracyjno-prawnych i społecznych
* Stworzenie warunków do orzekania przymusowego leczenia odwykowego w oparciu o zapisy art. 72 kodeks karnego (nowelizacja zapisów kodeksu karnego wykonawczego, edukacja środowiska prawniczego).

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba osób leczących się w zakładach lecznictwa odwykowego,
- liczba pacjentów pierwszorazowych w zakładach lecznictwa odwykowego,
- średni wiek pacjentów podejmujących po raz pierwszy leczenie odwykowe,
- liczba łóżek odwykowych na 10 tysięcy mieszkańców,
- procent pacjentów, którzy po ukończeniu terapii utrzymują abstynencję przez ponad rok,
- liczba pacjentów uzależnionych korzystających z nowoczesnych programów terapeutycznych,
- liczba przeszkolonych specjalistów psychoterapii uzależnień i instruktorów terapii zatrudnionych w placówkach odwykowych,
- liczba placówek terapii uzależnień stosujących nowoczesne metody psychoterapii uzależnień,
- liczba punktów konsultacyjnych dla osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin,
- liczba osób uzależnionych od alkoholu, z którymi członkowie gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych przeprowadzili rozmowy interwencyjno-motywujące do podjęcia leczenia odwykowego,
- liczba osób uzależnionych od alkoholu, wobec których gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych wystąpiła do sądu z wnioskiem o zobowiązanie do podjęcia leczenia odwykowego,
- liczba osób zobowiązanych przez sąd do poddania się leczeniu odwykowemu i osób, w stosunku do których zapadł wyrok o przymusowym leczeniu w oparciu o art.72 kk,
- liczba osób zobowiązanych przez sąd do poddania się leczeniu odwykowemu, którzy ukończyli program leczenia odwykowego,
- liczba działających klubów i stowarzyszeń abstynenckich oraz grup AA,
- liczba osób objętych działaniem klubów abstynenta.

Obszar IV. Szkody zdrowotne i psychospołeczne osób żyjących w rodzinach z problemem alkoholowym.
Cel 1. Poprawa sytuacji psychospołecznej osób współuzależnionych poprzez zwiększenie odsetka korzystających z profesjonalnej pomocy.
Cel 2. Zmniejszenie rozmiarów przemocy w rodzinach z problemem alkoholowym.
Cel 3. Zmniejszenie zagrożenia wykluczeniem społecznym członków rodzin dotkniętych alkoholizmem.
Cel 4. Poprawa sytuacji psychospołecznej Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA).
Metody działań

* Zwiększanie dostępności i skuteczności programów psychoterapii współuzależnienia prowadzonych w placówkach odwykowych dla członków rodzin.
* Wdrażanie procedur interwencji prawno-administracyjnych wobec przemocy i innych zaburzeń funkcjonowania rodziny, powodowanych przez picie alkoholu.
* Podnoszenie jakości i dostępności programów interwencyjno-korekcyjnych dla sprawców przemocy w rodzinie.
* Zwiększenie dostępności i podnoszenie jakości programów interwencyjnych i terapeutycznych dla ofiar przemocy w rodzinie.
* Tworzenie lokalnych systemów przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
* Podnoszenie kompetencji służb (policjantów, pracowników socjalnych, pracowników służby zdrowia, wychowawców i in.) w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
* Zwiększenie dostępności pomocy terapeutycznej dla Dorosłych Dzieci Alkoholików (szkolenie specjalistów pracujących z DDA, promocja programów adresowanych do DDA, opracowywanie i wdrażanie nowych metod pomocy terapeutycznej).
* Wspieranie organizacji pozarządowych i grup samopomocowych działających na rzecz wspierania dorosłych członków rodzin alkoholowych (współuzależnionych, ofiar przemocy).
* Promocja usług terapeutycznych świadczonych dla osób współuzależnionych
oraz Dorosłych Dzieci Alkoholików.

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba osób uczestniczących w grupach terapeutycznych dla osób wspóluzależnionych,
- liczba zakładów odwykowych świadczących usługi z zakresu terapii współuzależnienia,
- liczba dostępnych placówek, prowadzących programy terapeutyczno-rozwojowe dla DDA,
- liczba osób uczestniczących w programach terapeutycznych dla Dorosłych Dzieci Alkoholików,
- liczba profesjonalistów przeszkolonych w zakresie terapii współuzależnienia i DDA,
- liczba interwencji wobec przemocy w rodzinie podjętej w oparciu o procedurę Niebieskie Karty,
- liczba interwencji wobec przemocy w rodzinie podjętych przez gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych,
- liczba funkcjonariuszy policji i pracowników pomocy społecznej przeszkolonych w prowadzeniu interwencji domowych w sytuacjach przemocy w rodzinie i w stosowaniu procedury Niebieskiej Karty,
- liczba różnego typu placówek dla ofiar przemocy w rodzinie i liczba korzystających z nich osób,
- liczba osób uczestniczących w programach korekcyjnych dla sprawców przemocy w rodzinie,
- liczba sprawców przemocy w rodzinie, przeciwko którym gminna komisja skierowała do prokuratury zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa,
- liczba sprawców przemocy w rodzinie, których gminna komisja skierowała na terapię dla sprawców przemocy.

Obszar V. Zaburzenia zdrowotne i rozwojowe dzieci z rodzin alkoholowych.
Cel 1. Monitorowanie zagrożeń zdrowotnych i rozwojowych dzieci wychowujących się w rodzinach alkoholowych.
Cel 2. Poprawa jakości i zwiększenie dostępności opieki zdrowotnej i pomocy psychospołecznej dla dzieci alkoholików.
Cel 3. Zwiększenie odsetka dzieci z rodzin alkoholowych objętych profesjonalną pomocą specjalistyczną.
Metody działań

* Tworzenie na szczeblu lokalnym zespołów interdyscyplinarnych ds. pomocy dzieciom z rodzin alkoholowych, analizujących stopień zaspokojenia ich podstawowych potrzeb biologicznych, opieki zdrowotnej, ochrony przed przemocą, możliwości uczenia się i sytuacji psychologicznej oraz podejmujących interwencję w sytuacjach zagrożenia w oparciu o istniejący system wsparcia społecznego.
* Tworzenie miejsc wsparcia środowiskowego, świetlic socjoterapeutycznych i klubów młodzieżowych prowadzących programy socjoterapii i udzielających innych rodzajów wsparcia.
* Poprawa jakości usług świadczonych w świetlicach socjoterapeutycznych poprzez tworzenie i wdrażanie standardów świadczonych usług oraz tworzenie systemów konsultacyjno-superwizyjnych dla pracujących tam osób.
* Tworzenie programów wspierania umiejętności wychowawczych i zwiększania kompetencji rodzicielskich rodziców z rodzin alkoholowych.
* Szkolenie przedstawicieli różnych grup zawodowych w zakresie pomocy psychologicznej dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym.
* Wspieranie młodzieżowych ruchów samopomocowych (Al-Ateen) i programów środowiskowych (np. "Starszy brat i starsza siostra"),
* Prowadzenie badań, opracowywanie analiz i ekspertyz ukierunkowanych na rozpoznanie najważniejszych czynników zagrażających zdrowiu somatycznemu i psychicznemu dzieci z rodzin alkoholowych oraz zdiagnozowaniu głównych czynników chroniących.
* Upowszechnianie wiedzy na temat sytuacji psychospołecznej dzieci z rodzin alkoholowych wśród profesjonalistów stykających się z dziećmi, w tym nauczycieli, pedagogów, lekarzy pediatrów i pracowników socjalnych.

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba świetlic realizujących program opiekuńczo-wychowawczy,
- liczba dzieci i młodzieży biorących udział w zajęciach odbywających się w świetlicach realizujących program opiekuńczo-wychowawczy,
- liczba świetlic realizujących program socjoterapeutyczny,
- liczba dzieci i młodzieży biorących udział w zajęciach odbywających się w świetlicach realizujących program socjoterapeutyczny,
- liczba profesjonalistów przeszkolonych w zakresie socjoterapii,
- liczba gmin, w których zorganizowano interdyscyplinarne systemy wspierania dzieci z rodzin alkoholowych lub utworzono w ramach gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych zespół ds. pomocy dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym.

Obszar VI. Przestępstwa i wykroczenia spowodowane przez osoby nietrzeźwe, w szczególności przez nietrzeźwych kierowców.
Cel 1. Zmniejszenie liczby wypadków spowodowanych przez nietrzeźwych użytkowników dróg, w tym wypadków ze skutkiem śmiertelnym.
Cel 1a. Zmniejszenie liczby nietrzeźwych kierowców na drogach.
Cel 1b. Wprowadzenie w życie zintegrowanego systemu interwencji wobec osób prowadzących pojazdy pod wpływem alkoholu.
Cel 1c. Zmiana postaw i obniżenie tolerancji wobec nietrzeźwości kierowców.
Cel 2. Zmniejszenie zagrożeń bezpieczeństwa i porządku publicznego powodowanych przez osoby nietrzeźwe.
Cel 3. Zmniejszenie liczby przestępstw i wykroczeń powodowanych przez osoby nietrzeźwe.
Metody działań

* Nowelizacja prawa w celu obniżenie do 0.0 promila dopuszczalnego poziomu BAC (Blood Alcohol Concentration) dla młodych (do 25 roku życia) oraz nowych (pierwszych pięć lat) kierowców.
* Nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wprowadzająca zakaz sprzedaży i podawania alkoholu na stacjach benzynowych oraz w przydrożnych barach i restauracjach.
* Zwiększanie częstotliwości kontroli stanu trzeźwości kierowców przez policję (poprzez kontrolę zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu).
* Wprowadzenie centralnego rejestru kierowców prowadzących samochody pod wpływem alkoholu.
* Podwyższenie skuteczności egzekwowania sankcji karnych w przypadku osób zatrzymanych za jazdę pod wpływem alkoholu,
* Wprowadzenie prawnej możliwości dożywotniego pozbawienia prawa jazdy kierowców, którzy wielokrotnie prowadzili samochód pod wpływem alkoholu.
* Nowelizacja prawa o ruchu drogowym poprzez wprowadzenie obligatoryjnych, odpłatnych programów edukacyjno-korekcyjnych dla kierowców, którym zatrzymano prawo jazdy w związku z prowadzeniem pojazdu w stanie nietrzeźwości.
* Obligatoryjne kierowanie na program terapeutyczny do zakładu lecznictwa odwykowego kierowców, którzy w ciągu ostatnich 12 miesięcy zostaliby ponownie zatrzymani za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.
* Prowadzenie edukacji społecznej i podnoszenie osobistych kompetencji w zakresie umiejętności liczenia zawartości alkoholu w organizmie oraz czasu niezbędnego do jego wyeliminowania, a także wpływu alkoholu na sprawność psychomotoryczną (m.in. w szkołach nauki jazdy).
* Wprowadzenie obligatoryjnych szkoleń dotyczących wpływu alkoholu na organizm dla kierowców zawodowych, w tym kierowców służb mundurowych.
* Zwiększenie poziomu egzekwowania prawa w dziedzinie nietrzeźwości publicznej, zwłaszcza przestrzeganie zakazu sprzedaży i spożywania alkoholu w środkach komunikacji publicznej i zakaz spożywania alkoholu w miejscach publicznych.
* Prowadzenie działań lokalnych na rzecz zwiększania bezpieczeństwa publicznego podczas imprez sportowych i rozrywkowych, opracowanie i wdrożenie skutecznych metod interwencji wobec nietrzeźwych uczestników imprez masowych, w tym sportowych, a także osób w stanie nietrzeźwości przebywających na publicznych kąpieliskach.
* Podniesienie kompetencji służb publicznych (Policja, straż miejska, SOK), w dziedzinie podejmowania interwencji wobec osób nietrzeźwych.
Prowadzenie terapii odwykowej dla uzależnionych więźniów w zakładach karnych.

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba kierowców zatrzymanych za kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem alkoholu,
- liczba wypadków spowodowanych przez nietrzeźwych kierowców,
- liczba rannych w wypadkach spowodowanych przez nietrzeźwych kierowców oraz odsetek spośród wszystkich rannych w wypadkach drogowych,
- liczba ofiar śmiertelnych w wypadkach spowodowanych przez nietrzeźwych kierowców oraz odsetek spośród wszystkich śmiertelnych ofiar wypadków drogowych,
- liczba kierowców uczestniczących w programach edukacyjno-korekcyjnych dla pijanych kierowców,
- liczba kierowców skierowanych do programów odwykowych,
- liczba kierowców, którym odebrano prawo jazdy za jazdę pod wpływem alkoholu,
- liczba postępowań karnych toczących się przeciwko kierowcom, którzy spowodowali wypadek od wpływem alkoholu,
- liczba osób, które zostały ukarane grzywną za spożywanie alkoholu w miejscach publicznych,
- liczba przedstawicieli służb publicznych przeszkolonych w zakresie interwencji wobec osób nietrzeźwych,
- liczba więźniów uczestniczących w programach terapii uzależnienia,
- liczba więziennych oddziałów terapii uzależnienia i miejsc w tych oddziałach,
odsetek przestępstw popełnionych pod wpływem alkoholu w poszczególnych kategoriach przestępstw,
- liczba osób zatrzymanych do wytrzeźwienia w izbach wytrzeźwień i pomieszczeniach policyjnych.

Obszar VII. Szkody ekonomiczne związane z nadużywaniem alkoholu.
Cel 1. Oszacowanie rzeczywistych rozmiarów szkód ekonomicznych związanych z używaniem alkoholu.
Cel 2. Zmniejszenie szkód ekonomicznych w środowisku pracy powodowanych przez nietrzeźwych pracowników.
Cel 3. Zmniejszenie innych szkód ekonomicznych spowodowane nietrzeźwością.
Metody działań

* Edukacja pracowników nadzoru we wczesnym rozpoznawaniu problemów alkoholowych i podejmowaniu interwencji.
* Programy profilaktyczno-edukacyjne w miejscu pracy.
* Wprowadzanie programów tzw. opiekuńczej służby pracowniczej (osób lub jednostek organizacyjnych zajmujących się diagnozowaniem, motywowaniem do leczenia, działaniami profilaktycznymi i szkoleniem nadzoru w danym zakładzie).
* Ułatwianie pracownikom uzależnionym od alkoholu dostępu do profesjonalnej pomocy w placówkach odwykowych oraz wsparcia w środowiskach wzajemnej pomocy.
* Prowadzenie badań naukowych dotyczących oceny kosztów ekonomicznych związanych z nadużywaniem alkoholu.

Wskaźniki osiągania celów:
- liczba wypadków w pracy spowodowanych nietrzeźwością,
- liczba pracowników nadzoru przeszkolonych w zakresie wczesnego rozpoznawania i interwencji,
- liczba pracowników jednostek podległych resortom centralnym, którzy uczestniczyli w programach profilaktyczno-edukacyjnych,
- liczba zakładów pracy wprowadzających programy profilaktyczne dla pracowników,
- liczba zakładów pracy wprowadzających tzw. opiekuńczą służbę pracowniczą.

Obszar VIII. Niewystarczająca wiedza i szkodliwe postawy społeczne wobec problemów alkoholowych i metod ich rozwiązywania.
Cel 1. Zwiększenie wiedzy na temat problemów oraz kosztów społecznych i ekonomicznych związanych z piciem alkoholu, a także kształtowanie postaw i przekonań społecznych wspierających racjonalną kontrolę nad obecnością alkoholu w codziennym życiu, w szczególności w populacji rodziców.
Cel 2. Utrwalanie w społeczeństwie przekonania, że alkohol jest specyficznym towarem, innym niż pozostałe, który generuje znaczne ryzyko oraz szereg poważnych problemów i szkód zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych obciążających całą populację.
Cel 3. Zwiększenie wiedzy na temat problemów i kosztów społecznych oraz ekonomicznych związanych z piciem alkoholu, a także kształtowanie postaw sprzyjających utrzymywaniu racjonalnej kontroli i dostępności alkoholu wśród osób podejmujących decyzje dotyczące rozwiązywania problemów alkoholowych na szczeblach centralnych i lokalnych oraz wśród przedstawicieli mediów i innych środowisk opiniotwórczych.
Metody działań

* Prowadzenie edukacji poszczególnych grup profesjonalistów w zakresie problemów alkoholowych, w szczególności pracowników ochrony zdrowia, oświaty, pomocy społecznej oraz wymiaru sprawiedliwości.
* Prowadzenie profesjonalnych kampanii edukacyjnych, wykorzystujących środki społecznej komunikacji.
* Udostępnianie informacji konsumenckiej poprzez wprowadzenie na opakowaniach napojów alkoholowych (puszkach, butelkach) napisów informujących o szkodliwości picia alkoholu, zwłaszcza przez kobiety w ciąży i kierowców.
* Wdrażanie do życia społecznego i gospodarczego postaw wspomagających racjonalną kontrolę nad obecnością alkoholu w życiu codziennym.
* Budowanie akceptacji społecznej dla niezbędnych decyzji, które częściowo ograniczają dostępność i zmniejszają swobodę konsumpcji alkoholu.
* Propagowanie powściągliwości i samoograniczenia rozmiarów spożycia alkoholu jako wzorów postępowania specyficznych dla grup społecznych o wysokim prestiżu.

Wskaźniki osiągania celów:
- poziom widzialności i stopień akceptacji przez opinię publiczną kampanii edukacyjnych dotyczących rozwiązywania problemów alkoholowych,
- liczba publikacji prasowych, audycji radiowych i telewizyjnych w lokalnych mediach promujących zdrowe i trzeźwe życie,
- wielkość środków finansowych przeznaczanych na realizację wojewódzkich i gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych,
- odsetek ankietowanych zgadzających się z opinią, że alkohol jest specyficznym towarem, wymagającym szczególnych regulacji prawnych i kontroli ze strony państwa,
- widzialność informacji edukacyjnych na opakowaniach napojów alkoholowych.

Obszar IX. Zmniejszenie nadmiernej dostępności i promocji napojów alkoholowych.
Cel 1. Zmniejszenie ilości przypadków naruszania przepisów prawnych regulujących obrót alkoholem.
Cel 2. Ograniczanie ilości punktów sprzedaży napojów wysokoprocentowych oraz godzin sprzedaży napojów alkoholowych.
Cel 3. Zmniejszenie negatywnego wpływu polityki fiskalnej na poziom spożycia alkoholu.
Cel 4. Ograniczanie reklamy i promocji napojów alkoholowych.
Metody działań

* Ograniczanie dostępności alkoholu poprzez racjonalną i elastyczną politykę fiskalną zapobiegającą obniżaniu cen alkoholu i preferującą napoje niskoprocentowe.
* Stosowanie zasady elastyczności w operowaniu podatkami jako środkami mającymi istotny wpływ na ograniczanie problemów alkoholowych (np. wobec nowych produktów takich jak alkopopy).
* Ograniczanie dostępności poprzez kontrolę liczby i usytuowania punktów sprzedaży, a także wprowadzenie racjonalnych ograniczeń dotyczących godzin sprzedaży napojów alkoholowych.
* Edukacja publiczna i środowiskowa wspierająca racjonalne i powściągliwe decyzje dotyczące picia alkoholu.
* Kontrolowanie przestrzegania przepisów prawnych obowiązujących sprzedawców alkoholu przez administrację samorządową.
* Poszerzenie zakresu interwencji policji i służb porządkowych wobec nielegalnego handlu alkoholem i łamania przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości.
* Uszczelnienie granic państwa wobec prób przemytu alkoholu.
* Zwiększanie skuteczności interwencji wymiaru sprawiedliwości w sprawach naruszania zakazu reklamy alkoholu.
* Zmiana przepisów prawnych regulujących kwestie związane z promocją i reklamą napojów alkoholowych - ograniczenia godzin reklamy w radiu i telewizji oraz przywrócenie zakazu reklamy na stałych i ruchomych tablicach reklamowych.

Wskaźniki osiągania celów:
- wprowadzenie zmian do odpowiednich przepisów prawnych,
- struktura cen napojów alkoholowych, wysokość stawek podatku akcyzowego poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych,
- liczba punktów sprzedaży napojów alkoholowych,
- liczba mieszkańców przypadających na jeden punkt sprzedaży napojów alkoholowych oraz jeden punkt sprzedaży napojów zwierających powyżej 18% alkoholu,
- liczba wydanych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych,
- liczba cofniętych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w związku z naruszeniem warunków sprzedaży określonych w ustawie,
- liczba przypadków naruszenia prawa w zakresie obrotu alkoholem (przemyt, nielegalna produkcja, wprowadzanie do obrotu alkoholu pochodzącego z nielegalnych źródeł),
- liczba interwencji policji i straży miejskiej wobec naruszenia warunków sprzedaży alkoholu,
- liczba przypadków naruszenia przepisów ustawy przez przedsiębiorców, stwierdzona przez Państwową Inspekcję Handlową.
- ilość napojów alkoholowych przemycanych przez granicę i zatrzymanych przez służby celne,
- liczba nielegalnych rozlewni alkoholu ujawnionych przez policję,
- liczba wyroków sądowych dotyczących spraw związanych z nielegalną reklamą napojów alkoholowych.

Obszar X. Ryzykowne wzory picia i wysoki poziom spożycia alkoholu.
Cel 1. Zmiana struktury spożycia alkoholu na rzecz napojów niskoprocentowych.
Cel 2. Zmniejszanie odsetka osób o wysokim i ryzykownym poziomie konsumpcji alkoholu (rocznie 10 litrów 100% alkoholu wśród mężczyzn oraz 7,5 litra 100% w grupie kobiet).
Cel 3. Zmniejszenie średniego spożycia alkoholu w populacji.
Metody działań

* Prowadzenie odpowiedniej polityki cenowej i podatkowej, preferującej napoje o niskiej zawartości alkoholu.
* Prowadzenie edukacji społecznej nakierowanej na promowanie umiaru w konsumpcji alkoholu.
* Prowadzenie działań interwencyjnych adresowanych do jednostek charakteryzujących się ryzykownymi wzorami picia alkoholu.
* Wskaźniki osiągania celu:
wielkość globalnego spożycia alkoholu per capita oraz w wybranych populacjach,
częstotliwość używania alkoholu z uwzględnieniem wielkości konsumpcji,
struktura procentowa spożycia poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych".

Projekt Narodowego Programu określa ponadto zadania PARPA, poszczególnych resortów i wojewodów, a także formułuje priorytetowe kierunki działań samorządów województw i samorządów gminnych. Stanowi on kontynuację poprzedniego Narodowego Programu na lata 2000-2005, wysoko cenionego przez naukowców i przez praktyków. Wśród najważniejszych różnic warto zwrócić uwagę na bardziej rozbudowaną i skonkretyzowaną część diagnostyczną, w większym stopniu opartą na danych statystycznych i wynikach badań naukowych. Dużo bardziej konkretne są też oczekiwane efekty. Po wielomiesięcznej dyskusji specjalistów w Zespole ds. Strategii Rozwiązywania Problemów Alkoholowych inaczej uporządkowane zostały cele, które w projekcie nowego Narodowego Programu mieszczą się w poszczególnych obszarach problemowych.
Wyraźniej zaznaczony został wpływ czynników związanych ze stanem świadomości społecznej - postaw wobec problemów alkoholowych i braku edukacji. Na szczeblu strategii znacznie większy nacisk niż poprzednio został położony na sprawy legislacji i działań kontrolnych (jak zakup kontrolowany czy procedura "tajny klient"). Wśród problemów, którym poświęcono szczególną uwagę, wymienić należy przeciwdziałanie nietrzeźwości kierowców oraz piciu alkoholu przez kobiety ciężarne.

Szkody ponoszone przez dzieci i młodzież

* Śmierć i poważna utrata zdrowia w wyniku wypadków i zatruć (główny czynnik epidemiologiczny nagłych zgonów ludzi młodych).
* Uruchomienie procesu prowadzącego do uzależnienia alkoholowego (w przypadku istnienia innych czynników ryzyka).
* Wzrost ryzyka popełniania przestępstwa (chuligaństwo, napady) i stania się ofiarą przestępstwa.
* Uszkodzenie naturalnych procesów rozwoju układu nerwowego i inne straty zdrowotne.
* Zbliżenie się do subkultur negatywnych, przyjęcie stylu życia , który oddala od sukcesu życiowego.
* Gorsze wyniki w nauce i mniejsze szanse na dobrą pracę.
* Wzrost prawdopodobieństwa używania narkotyków.
* Zahamowanie naturalnych psychologicznych procesów rozwoju, w tym zaburzenie uczenia się ważnych życiowo umiejętności psychologicznych.
* Narażenie na nadużycia seksualne (wykorzystanie, gwałt).
* Redukcja potrzeb intelektualnych i duchowych.

[oprac. Anna Dodziuk]

Omawiany dokument znaleźć można na stronie internetowej www.mz.gov.pl

Artykuły

Artykuły