Wyjaśnienie pojęć

Od dziesiątków lat posługujemy się w Polsce nazwą "terapia odwykowa", która jest starym i dezorientującym terminem z dawnych czasów, w których alkoholizm był traktowany jako "zły nawyk" nabyty przez złych ludzi i od którego powinni "odwyknąć" w czasie pobytu w specjalnych placówkach. Czasy się zmieniły, ale nazwa pozostała. Nikt na świecie taką nazwą się nie posługuje. Można ją traktować jako nazwę historyczno-administracyjną, ale współcześnie należy określać inaczej jej zawartość merytoryczną, tzn. rozumieć ją przede wszystkim jako terapię uzależnienia od alkoholu. Użyteczną podstawą do tego jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 marca 1998 roku, w którym termin "terapia odwykowa" już nie występuje, i które wskazuje, że w zakładach lecznictwa odwykowego realizowane są programy psychoterapii uzależnień i współuzależnień oraz udziela się indywidualnych świadczeń leczniczo-zapobiegawczych. Zapis ten wskazuje jednoznacznie, że psychoterapia jest podstawową metodą w leczeniu uzależnienia do alkoholu. Nie jest to nowa teza na temat leczenia tego zaburzenia. Można ją od dwudziestu laty znaleźć w wielu podręcznikach psychiatrii i medycznych pracach źródłowych oraz naukowych raportach najwyższej klasy. Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną farmakoterapia może być traktowana jedynie jako metoda pomocnicza, wspierająca w leczeniu uzależnienia oddziaływania psychoterapeutyczne i środowiskowe. Postępy w opracowywaniu nowych leków ingerujących w procesy biochemiczne wpływające na życie emocjonalne wymagają lepszego poznania możliwości wykorzystania ich dla wsparcia psychoterapii uzależnienia u niektórych pacjentów.

Należy także pamiętać, że uzależnienie nie jest jedynym problemem zdrowotnym osoby uzależnionej. Jednak leczenia ostrych zatruć, złamań kończyn, marskości wątroby czy psychoz alkoholowych itp. nie zaliczamy do terapii uzależnienia.

Celem tego artykułu jest przedstawienie ogólnego zarysu modelu psychoterapii uzależnienia od alkoholu opartego o podejście strategiczno-strukturalne. Istotą tego podejścia jest specyficzna propozycja spełnienia trzech wymagań dotyczących każdego modelu profesjonalnej psychoterapii:

Strategiczno-strukturalne podejście do psychoterapii uzależnienia ukształtowało się w Polsce w ciągu ostatnich piętnastu lat w trakcie prac nad modernizacją lecznictwa odwykowego prowadzonych przez zespół i współpracowników Instytutu Psychologii Zdrowia oraz absolwentów Studium Terapii Uzależnień i Studium Pomocy Psychologicznej. Historyczne korzenie tego podejścia sięgają przede wszystkim do tzw. modelu Minnesota, a następnie do behawioralno-poznawczego nurtu psychoterapii związanego z teorią uczenia społecznego oraz do psychologii humanistycznej. Zwracając uwagę na te źródła, sądzę że w chwili obecnej nasza koncepcja stanowi oryginalny model podejścia terapeutycznego.

Podejście strategiczno-strukturalne do psychoterapii uzależnienia oparte jest o założenie istnienia odrębnej specyfiki uzależnienia jako zaburzenia w funkcjonowaniu człowieka i jego odmienności od innych zaburzeń emocjonalnych jak np. nerwice. Uzależnienie jest więc traktowane jako podstawowe zaburzenie, a nie objaw czy odmiana innych zaburzeń. Wynika z tego postulat stosowania oddziaływań psychoterapeutycznych specyficznych dla uzależnienia oraz korzystania z określonej koncepcji uzależnienia przy próbach rozumienia pacjenta w procesie terapii. Należy także pamiętać, że u części pacjentów mogą równocześnie występować inne poważne zaburzenia, które powinny być rozpoznawane w oparciu o metodykę tzw. "podwójnej diagnozy".

Zrozumienie pacjenta jako źródło strategii terapeutycznych

W artykule "Psychologiczna koncepcja mechanizmów uzależnienia" przedstawiłem koncepcję psychologicznych mechanizmów uzależnienia stanowiącą podstawowy układ odniesienia dla opisywanego teraz modelu psychoterapii. Wyjaśnia ona zarówno dynamikę patologicznego nadużywania alkoholu oraz zasadnicze trudności w powstrzymywaniu się od picia.

Podstawową rolę w dynamice uzależnienia odgrywają specyficzne zaburzenia procesów emocjonalnych polegające na automatycznym przekształcaniu się przykrych stanów emocjonalnych w pragnienie alkoholu. Pragnienie to obejmuje zarówno nasycone lękiem dążenie do zakończenia stanu cierpienia jak i pokusę doznania przyjemnej ulgi w chwili złagodzenia tego cierpienia alkoholem. Dołącza się do tego nasilone pragnienie doznawania stanów zmienionej świadomości i ekstatycznych doświadczeń specyficznych dla stanu transu.

Jeszcze innym elementem tych zaburzeń jest oderwanie głównego nurtu procesów emocjonalnych od realiów życia tzn. od związków z innym ludźmi, zadaniami życiowymi, wartościami oraz skoncentrowanie wokół tych stanów emocjonalnych, które związane z piciem alkoholu, oczekiwaniem na picie oraz skutkami picia. Towarzyszy temu duże nasilenie potrzeby kontrolowania własnych stanów emocjonalnych wraz ze złudnym poczuciem, że w ten sposób sprawowana jest kontrola nad własnym życiem.

Warto podkreślić, że źródłem przykrych stanów emocjonalnych mogą być nie tylko bezpośrednie lub odroczone skutki nadmiernego picia ale wszystkie sytuacje i działania, które mogę wzbudzać stres i negatywne reakcje emocjonalne. Nie można w żaden sposób, także przy pomocy farmakologicznych protez, usunąć z życia osoby uzależnionej tych źródeł cierpienia. Większość osób uzależnionych oprócz wspomnianych zaburzeń procesów emocjonalnych specyficznych dla uzależnienia doświadcza bolesnych stanów emocjonalnych związanych z negatywnymi doświadczeniami życiowymi w przeszłości, które tworzą nie tylko stale zagrożenia dla abstynencji ale stanowią poważny balast osobisty utrudniający osiąganie zdrowia psychicznego nawet po długotrwałym zaprzestaniu picia.

Konieczne więc jest uzyskanie przez pacjenta zdolności do częściowego kontrolowania przebiegu swych procesów emocjonalnych, szczególnie w tych momentach, w których dokonuje się ta transformacja przykrych stanów w pragnienie picia oraz do rozwijania zdolności do uzyskiwania znaczących doświadczeń emocjonalnych z innych źródeł niż picie alkoholu.
Wymaga to powstrzymania lub osłabienia działania mechanizmu nałogowego regulowania uczuć a następnie jego rozbrajania i usuwania. Pacjent powinien więc nauczyć się radzenia sobie z tzw. głodem alkoholowym i powstrzymywania pragnień alkoholowych, stawać się bardziej świadomym przebiegu i przyczyn swych procesów emocjonalnych oraz rozwijać zdolność do innego zaspokajania swych potrzeb emocjonalnych niż przy pomocy alkoholu.

Drugie po nałogowych zaburzeniach procesów emocjonalnych wyzwanie dla terapii uzależnienia tworzy działanie mechanizmu iluzji i zaprzeczania. Przejawia się ono nie tylko w częstym na początku terapii zaprzeczaniu faktom uzależnienia i unikaniu pracy terapeutycznej. W sprawach związanych z piciem alkoholu praca umysłu jest w ogromnym zakresie podporządkowana pragnieniom picia. Dominującą rolę uzyskuje myślenie magiczno-życzeniowe, w którym pragnienia i potrzeby emocjonalne kontrolują treść procesów umysłowych. Oznacza to. że przebieg procesów umysłowych jest tak kształtowany by dostarczać uzasadnienia i powodów do dalszego picia oraz by usuwać ze świadomości te treści, które mogą być ważne dla powstrzymywania picia.

Mechanizm iluzji i zaprzeczania nie tworzy sztywnej bariery dla uświadomienia sobie realnych zagrożeń związanych z piciem, którą można skutecznie zburzyć i zlikwidować w podobny sposób jak w przypadku psychoterapeutycznego wglądu w leczeniu zaburzeń nerwicowych. Funkcjonuje elastycznie i okresowo słabnie jego działanie, to znaczy, że w pewnych okolicznościach osoba uzależniona może w dużym stopniu uświadamiać sobie to, co dzieje się w jej życiu i jakie zagrożenia powoduje picie. Jednak gdy zmieniają się okoliczności mechanizm się aktywizuje i znowu pragnienia alkoholowe zaczynają kontrolować myślenie.

Strategie terapeutyczne nie mogą więc koncentrować się głównie na uświadamianiu pacjentowi jego sytuacji życiowej i zagrożeń. Konieczna jest praca nad zwiększeniem zdolności pacjenta do rozumienia i kontrolowania działania samego mechanizmu iluzji i zaprzeczania oraz do wprowadzania bezpośredniej korekty do tych treści umysłowych, które ten mechanizm produkuje. Wymaga to również pracy nad rozwijaniem zdolności do myślenia racjonalno-logicznego i uczenia się uważnej obserwacji i rozumienia własnego funkcjonowania i realiów życiowych. Warto pamiętać, że nadmierne pobudzenie myślenia magiczno-życzeniowego osłabia trafność percepcji i rozumienia nie tylko problemów alkoholowych osoby uzależnionej ale także innych obszarów jej życia osobistego i utrzymuje się po zaprzestaniu picia. Wynikają z tego specyficzne wskazania dotyczące strategii postępowania w bardziej zaawansowanej pracy psychoterapeutycznej nad rozwiązywaniem problemów osobistych.

Rozumienie działania trzeciego mechanizmu uzależnienia, związanego z rozpraszaniem i rozdwajaniem JA, również dostarcza ważnych inspiracji strategicznych do pracy terapeutycznej. Niepowodzenia prób pacjenta powstrzymywania się od picia wynikają nie tylko z siły pragnień alkoholowych i zniekształceń poznawczych uniemożliwiających prawidłową orientację w sytuacji życiowej. Mimo tych przeszkód pacjent od czasu do czasu podejmuje próby kontrolowania lub powstrzymania picia, które się załamują, ponieważ stopień dezorganizacji jego struktury JA jest tak duży, że nie dysponuje on zdolnością do realizacji podejmowanych decyzji i zamiarów zmiany postępowania.

Dlatego, ponieważ na początku terapii nie możemy liczyć na samostanowienie i samoregulację pacjenta, konieczne jest umieszczenie go i psychologiczne zakorzenienie w zewnętrznym układzie odniesienia utworzonym przez środowisko terapeutyczne oraz przez program profesjonalnej terapii.
Ponieważ JA pacjenta znajduje się nie tylko w stanie dezintegracji, ale zawiera treści podtrzymujące złudne przekonania o zdolności do kontrolowania picia i życia, pożądane jest wsparcie pacjenta w rozstaniu z tymi złudzeniami i w poddaniu się wymowie faktów z jego życia wskazujących, że utracił kontrolę nad własnym życiem i że jest bezsilny wobec alkoholu, jeżeli będzie go pił.

Następnie konieczna będzie praca nad integracją i umocnieniem JA, obejmująca poznawanie, zrozumienie i akceptacje różnych aspektów własnej osoby oraz uzyskiwanie doświadczeń zwiększających zdolność do podejmowania decyzji, realizowanie planów i postanowień oraz do samokontroli własnej abstynencji. Trzeba też pamiętać, że zdrowe i zintegrowane JA jest fundamentem zdolności do realizacji wartości i rozwijania duchowego nurtu życia osobistego.

Podstawowe założenia modelu psychoterapii

1. Mechanizmy uzależnienia tworzą wewnętrzne i destrukcyjne zaprogramowanie sterujące funkcjonowaniem uzależnionej osoby w stronę przedwczesnej śmierci. W celu powstrzymania i zdemontowania tego wewnętrznego programu uzależnienia konieczne jest uczestnictwo w intensywnym programie terapii profesjonalnej wspierane przez środowisko wzajemnej pomocy i współpracę z członkami rodziny. Program terapii powinien stworzyć najpierw zewnętrzną a następnie uwewnętrznioną alternatywę nałogowego i samoniszczącego zaprogramowania.

2. Zaburzenia związane z uzależnieniem obejmują całą osobę i jej najbliższe środowisko. Oprócz psychopatologicznych mechanizmów uzależnienia mamy do czynienia z innymi zjawiskami, które przede wszystkim aktywizują te mechanizmy ale także same w sobie tworzą zadania dla terapii. Należą do nich:

3.Strategiczno-strukturalna psychoterapia uzależnienia opiera się na przygotowaniu i realizacji programu psychoterapeutycznego w celu zainicjowania i ukierunkowania procesu zmian u pacjenta. Koncepcja psychoterapii obejmuje:

4. Cele programu terapii

5. Zadania i strategie terapeutyczne określane są w sposób zróżnicowany dla podstawowych tematów pracy psychoterapeutycznej. Należą do nich:

6. Oprócz wspomnianych tematów pracy terapeutycznej drugim układem odniesienia dla strategii realizowanych przez terapeutów są te obszary funkcjonowania pacjenta w których przede wszystkim oczekuje się zmian na lepsze. Należą do nich:

To właśnie w tych obszarach oczekujemy pozytywnych przemian u pacjenta, co oznacza ze diagnoza aktualnego ich stanu powinna stanowić podstawę do przygotowywania zarówno strategii terapeutycznych jak i treści osobistego planu terapii dla każdego pacjenta. Zjawiska występujące w tych obszarach powinny być również przedmiotem monitorowania w przebiegu procesu terapii jak końcowej ewaluacji jej efektów.

7. Rozpoczynanie procesu zmiany
Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:

Podstawowe problemy strategiczne to

8. Uznawanie własnego uzależnienia i powstrzymywanie się od picia
Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:

Jednym z ważnych zadań strategicznych jest uruchamianie zmian osobistych poprzez rozwiązywanie takich paradoksalnych problemów jak:

9. Rozbrajanie mechanizmów uzależnienia
Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:

Kolejne fazy pracy nad rozbrajaniem mechanizmów obejmują:

Praca nad zmianą mechanizmów uzależnienia zaczyna się często już w pierwszym okresie terapii i polega wtedy na osłabianiu ich działania poprzez wpływ środowiska terapeutycznego i edukacji. Później następuje praca nad zrozumieniem działania tych mechanizmów i zdobywaniem doświadczeń zmieniających procesy emocjonalne i poznawcze. Przy pracy nad mechanizmem nałogowego regulowania uczuć szczególnie ważne jest powstrzymywanie automatycznego przekształcania się przykrych uczuć w pragnienia alkoholowe oraz zmniejszanie intensywności utrwalonych ognisk bolesnych uczuć i zwiększanie odporności na stres.

10. Radzenie sobie z nawrotami
Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:

Występowanie, rozpoznawanie i zatrzymywanie nawrotu jest możliwe dopiero po uzyskaniu przez pacjenta minimum zdolności do powstrzymania działania mechanizmów. Należy odróżniać zapobieganie powrotom do picia od "zapobiegania nawrotom" rozumianym jako ponowne zaktywizowanie się mechanizmów uzależnienia i rozpadanie się słabej jeszcze zdolności do zatrzymywania i rozbrajania tych mechanizmów.

11. Rozwijanie umiejętności życiowych pacjenta
Praca terapeutyczna obejmuje strategie dotyczące:

Duże różnice indywidualne w zakresie deficytów umiejętności interpersonalnych i zadaniowych wymagają uważnej diagnozy poziomu kompetencji u poszczególnych pacjentów i indywidualizacji treningu. U wielu pacjentów obserwujemy ubóstwo umiejętności intrapersonalnych związanych z samoświadomością, których rozwijanie powinno być stałym zadaniem w pracy terapeutycznej.

12. Rozwiązywanie problemów osobistych
Praca terapeutyczna obejmuje strategie związane z:

W zaawansowanej fazie terapia uzależnienia staje się psychoterapią zaburzeń emocjonalnych osoby uzależnionej i zmierza do głębszych zmian w sferze psychologicznych przyczyn problemów osobistych. Uwzględniane są konsekwencje zniekształceń w procesach emocjonalnych, poznawczych i strukturze JA spowodowane przez mechanizmy uzależnienia.

Specyfika psychoterapii uzależnienia obejmuje między innymi przykładanie większej uwagi niż przypadku leczenia innych zaburzeń do pracy nad rozwojem duchowych aspektów życia pacjenta. Wynika to z faktu, że w przypadku większości pacjenta ta sfera życia uległa szczególnie poważnym uszkodzeniom. Istotną rolę odgrywają też inspiracje wnoszone do profesjonalnej terapii przez dorobek wspólnoty AA i idee zawarte w programie 12 Kroków. Zdarza się nieraz, że sprawy życia duchowego podejmowane są już we wczesnym okresie terapii osoby uzależnionej, ale praca nad nimi często zatrzymuje się na dość powierzchownym i przede wszystkim werbalnym poziomie.

Wydaje się, że dopiero w zaawansowanej fazie psychoterapii istnieją odpowiednie warunki by pozytywne zmiany w tej sferze mogły zostać solidnie ugruntowane w emocjonalności i systemie JA tworzącym fundament dla systemu wartości pacjenta.

Podstawowe elementy technologii psychoterapii uzależnienia

Strategiczno-strukturalna psychoterapia uzależnienia opiera się nie tylko na założeniach strategicznych specyficznych dla poszczególnych tematów. Ważnym elementem modelu terapii jest również technologia oddziaływań terapeutycznych czyli procedury i techniki określające wstępną strukturę sytuacji terapeutycznych. Obejmuje ona następujące elementy:

1)Instrumentalne oddziaływania poznawcze, czyli zorganizowany system działań edukacyjnych dostarczających wiedzy o sprawach ważnych dla procesu terapii. Oddziaływania te mogą byc prowadzone w postaci mikroedukacji czyli krótkich wykładów, indywidualnych lektur, nagrań audiowizualnych, plakatów i cćwiczeń. Wiedzę tę pacjent powinien na bieżąco odnosic do samego siebie i do swojego życia gdyż ma ona przyczyniać się do zmiany jego myślenia i postępowania.

2)Autoanaliza zdarzeń, osobistych schematów postępowania i myślenia.
W programie terapii jest wiele specjalnie zaplanowanych okazji do autoanalizy konkretnych elementów własnego życia. Dostarczają pacjentowi materiału do lepszego poznawania swojego sposobu życia i sposobu myślenia oraz do rozwijania umiejętności rozpoznawania zjawisk, które będą zagrażac jego abstynencji. W odróżnieniu spontanicznego i skojarzeniowego samopoznania w psychoterapii zaburzeń nerwicowych, autoanaliza w terapii uzależnienia jest prowadzona w sposób ustrukturalizowany i koncentruje się na określonych przez terapeutę obszarach.

3)Dostarczanie przykładów i wzorów postępowania.
Częścią programu terapii uzależnienia jest wykorzystywanie jednej z najbardziej skutecznych metod uczenia społecznego, jaką jest modelowanie. Podstawowym rodzajem treści, które docierają tą drogą do pacjentów, są wzory konstruktywnego postępowania służącego trzeźwemu życiu. Można to osiągnąc np. przez udział w programie osób, które same kiedyś patologicznie piły, ale odniosły sukces w prowadzeniu trzeźwego życia.

4) Wpływ interpersonalny - indywidualny i grupowy
W terapii ważną rolę odgrywają bezpośrednie i uniwersalne oddziaływania interpersonalne dokonujące się pomiędzy wszystkimi uczestnikami sytuacji terapeutycznych, a w szczególności bezpośrednie konfrontowanie pacjenta z realiami jego zachowań i sytuacji, w których się znajduje.

5) Ćwiczenie umiejętności
Dla utrwalania abstynencji i budowania nowego sposobu życia bez alkoholu potrzebne jest rozwijanie konstruktywnych wzorów zachowania i myślenia, czyli trenowanie umiejętności. Służą temu zarówno drobne, czasem doraźnie improwizowane ćwiczenia dostosowane do konkretnych umiejętności, jak i systematycznie zorganizowane procedury, jak np. trening zapobiegania nawrotom picia, trening asertywności, trening interpersonalny.

6) Przygotowanie do uczestnictwa w środowiskach wzajemnej pomocy.
Dotyczy to w szczególności zachęcania pacjentów do uczestnictwa w spotkaniach AA oraz zapoznawania ich z wybranymi treściami programu 12 Kroków.

Osobiste Plany Terapii i rola pacjenta w procesie terapii

1. Przygotowanie przez terapeutę i realizacja przez pacjenta osobistego planu terapii stanowi centralny aspekt nowoczesnego programu intensywnej psychoterapii uzależnień. Ten element technologii terapeutycznej zaczyna się od systematycznego rozpoznania wybranych fragmentów biografii i aktualnego sposobu życia pacjenta, szczególnie zjawisk związanych z uzależnieniem. Na podstawie tych danych buduje się ogólną mapę spraw wymagających konstruktywnego rozwiązania na drodze do realizacji celów terapii, co prowadzi do opracowania, wspólnie z pacjentem, pisemnego dokumentu zawierającego konkretny plan jego terapii.

2. Plan zawiera zbiór konkretnych problemów, celów i zadań do osiągnięcia w czasie terapii oraz szczegółowe określenie sposobów realizacji tych zadań, ich terminów i okoliczności towarzyszących. Ten dokument jest dla pacjenta, podstawowym przewodnikiem wskazującym mu, co i kiedy powinien zrobic. Terapeuta jest konsultantem i osobą, która tworzy okazję do realizacji niektórych fragmentów tego planu. Pacjent zawiera z zespołem terapeutycznym kontrakt na realizację tego programu i jest odpowiedzialny za realizację poszczególnych kroków. Uczestniczy także w zajęciach terapeutycznych, które służą rozwijaniu lub pogłębianiu pracy psychologicznej, którą wykonuje indywidualnie.

3. Proces psychoterapii przebiega więc dwoma równoległymi i wzajemnie dopełniającymi się nurtami. Jeden związany jest z realizacją osobistego planu i kształtuje przede wszystkim podmiotowe zaangażowanie pacjenta w proces zdrowienia i zmiany osobistej. Drugi oparty jest na uczestnictwie pacjenta w grupowych zajęciach terapeutycznych i w indywidualnych spotkaniach z terapeutą, w czasie których dokonuje się pogłębienie i utrwalenie przemian wynikających z całego procesu terapii.

4. Pogłębiona diagnoza powinna uwzględniać różnice indywidualne w zakresie:

5. W różnych okresach terapii występują różne poziomy pracy nad Osobistym Planem Terapii w zakresie stopnia indywidualizacji, tematów i zadań terapeutycznych, głębokości pracy - wymaga to systematycznego monitorowania i modyfikacji OPT. Dwie podstawowe funkcje OPT to kształtowanie podmiotowości i odpowiedzialności pacjenta oraz wzbogacenie struktury oddziaływań terapeutycznych. Najważniejszy jest fakt, że pacjent posiada osobisty tzn. własny program swoich zadań i kroków, które powinien wykonywać. Nie zawsze się zdarza, że jego program jest zupełnie inny od programów jego kolegów. Nawet, gdyby istniały powody dla zrobienia kilku pacjentom prawie takich samych programów indywidualnych, należy je opracować odrębnie, a nie robić jednego programu dla całej grupy pacjentów.

6. Przedstawiony poniżej ramowy zbiór ważniejszych obszarów problemowych, w obrębie których dokonuje się przygotowanie OPT nie stanowi przykładu dokładnej mapy problemów i zadań przygotowywanej dla konkretnego pacjenta. Jest to ogólny schemat pokazujący założenia podejścia terapeutycznego, który w konkretnym przypadku jest wypełniany zgodnie ze specyfiką danego pacjenta i jego sytuacji życiowej oraz w nieco innym, bardziej kolokwialnym, języku.

Problem A - Brak zdolności do rozpoznawania i uznawania faktu własnego uzależnienia oraz gotowości do pracy nad sobą.

Problem B. - Uszkodzenia życia emocjonalnego i duchowego.

Problem C - Brak zdolności do rozumienia siebie i innych oraz konstruktywnej wizji własnego życia.

Problem D - Dezorganizacja własnego JA oraz brak oparcia w sobie.

Problem E - Zaburzenia kontaktów z otoczeniem społecznym.

Problem F - Brak zdolności do zapobiegania nawrotom picia.

Problem G - Brak umiejętności ważnych dla trzeźwego życia.

Problem H - Trudności w utrzymaniu systematycznej pracy nad trzeźwością.

Dla każdego z tych celów zostaje opracowany zbiór konkretnych zadań, które pacjent będzie realizował w ustalonej kolejności i terminach. Efekty tej pracy przedstawia w czasie spotkań grupowych z udziałem innych pacjentów i terapeuty. Należy podkreślić, że Osobisty Plan Terapii to nie jest program postępowania terapeutycznego z pacjentem tylko jeden z elementów tego programu, który ma angażować własną pracę pacjenta. Pozostała część pracy terapeutycznej to zadania terapeuty związane z realizacją poprzednio przedstawionych strategii.

Podstawowe funkcje terapeuty uzależnień

Realizacja przez pacjenta osobistego planu terapii angażuje go do podmiotowego udziału w procesie terapii i uczy osobistej odpowiedzialności za pracę nad zmianą siebie i swojego życia. Zmienia też charakter wzajemnych relacji między pacjentem a terapeutą, które stają się bardziej partnerskie. Nie oznacza to jednak przeniesienia całego ciężaru pracy terapeutycznej na pacjenta. Osobisty plan terapii przede wszystkim organizuje pracę własną pacjenta i przyczynia się do tego, że terapia dokonuje się nie tylko w obecności i pod bezpośrednim wpływem terapeuty.
Zadania terapeuty realizującego program psychoterapii uzależnienia można określić w następujący sposób:

Zakończenie

1. Z punktu widzenia ogólnej organizacji pracy terapeutycznej możemy wyróżnić następujące etapy postępowania:

W różnych placówkach odwykowych występują czasem istotne różnice dotyczące zawartości programu terapeutycznego w fazie intensywnej i pogłębionej. Wydaje się, że przechodzenie do fazy pogłębionej związane jest przede wszystkim z zaawansowaniem pracy nad rozbrajaniem mechanizmów uzależnienia oraz podejmowaniem pracy psychoterapeutycznej nad problemami osobistymi.

2. Podstawowe czynniki leczące
Głębsze zrozumienia natury zjawisk zachodzących w trakcie psychoterapii uzależnienia nadal wymaga analiz klinicznych i badań empirycznych. W szczególności intrygujące jest poznanie tych czynników, które mogą posiadać największy wpływ na postępy procesu zdrowienia u pacjentów, czyli tzw. czynniki leczące. Dotychczasowe analizy wskazują że należą do nich takie zjawiska jak:

3. Przedstawiony powyżej szkic modelu strategiczno-strukturalnego podejścia do psychoterapii uzależnienia nie pokazuje gotowej i zamkniętej koncepcji postępowania terapeutycznego. Wydaje się, że mamy przed sobą długą i ciekawą drogę poszukiwania coraz lepszych strategii i struktur terapeutycznych oraz bardzo wiele jeszcze do zrobienia w zakresie lepszego rozumienia naszych pacjentów oraz metod, z których korzystamy w celu udzielania im pomocy.

Zobacz też artykuł: "Psychologiczna koncepcja mechanizmów uzależnienia".

O autorze

Artykuły

Artykuły