©2026 Wszelkie prawa zastrzeżone
Według Komitetu ds. Dzieci Wykorzystanych o wykorzystaniu seksualnym mówimy, gdy osoba dojrzała seksualnie poprzez świadome działanie bądź poprzez zaniechanie społecznych obowiązków dopuszcza do zaangażowania dziecka w jakąkolwiek aktywność seksualną. Celem tej aktywności będzie zaspokojenie osoby dorosłej. Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO, World Heath Organization) przemoc seksualna jest definiowana jako nadużywanie dzieci w celu uzyskania przyjemności seksualnej przez osoby od nich starsze lub dorosłe. Sprawcą może być zatem osoba pełnoletnia (dorosły) bądź osoba starsza od ofiary o 5 lat. Sprawca wymusza na ofierze aktywność seksualną poprzez pozostawanie z nią w relacji opieki, zależności bądź władzy, do czego wykorzystuje swój wiek lub stopień rozwoju. Zgodnie z Kodeksem Karnym wszelka aktywność seksualna z dzieckiem, które nie ukończyło 15 roku życia (art. 200 kk) jest nielegalna. W Polsce, według Komitetu Ochrony Praw Dziecka, co piąta dziewczynka (ok. 20%) i co piętnasty chłopiec (ok. 6%) poniżej 15 roku życia przeżywają jakąś formę nadużycia seksualnego.
Według klasyfikacji Kathleen Faller (1988) wykorzystanie seksualne może przyjmować następujące formy:
Klasyfikacja sprawców.
Sprawcami przestępstw wobec dzieci poniżej 15 roku życia może być zarówno osoba obca dla dziecka, jak i znana dziecku (członek rodziny, sąsiad). Sprawcą najczęściej statystycznie jest mężczyzna w przedziale wiekowym 26-50 lat. Sprawców możemy podzielić ( m. in. wg A.N. Grotha, J. Godlewskiego) na:
Podsumowując: aktywność seksualna dorosłego, która jest podejmowana z dzieckiem może być przejawem parafilii pod postacią pedofilii lub być zastępczym sposobem realizacji jego potrzeby seksualnej. Każde zachowanie wyżej wymienionego człowieka dorosłego, które jest motywowane popędem seksualnym i służy podniecaniu się i zaspokajaniu potrzeby seksualnej jest czynem pedofilnym. Czyn pedofilny (wykorzystanie dziecka poniżej 15 roku życia przez osobę dorosłą lub starszą od ofiary o 5 lat) nie jest zatem równoznaczny ze stwierdzeniem, że dokonał go pedofil.
Kazirodztwo dotyczy kontaktów seksualnych dorosłych członków rodziny ze wzrastającymi w niej dziećmi. Sprawca przemocy seksualnej domowej może być ojciec, matka, rodzeństwo, dziadkowie, kuzynostwo (klasyfikacja kazirodztwa na zasadzie pokrewieństwa). W Kodeksie Karnym mamy określony stopień pokrewieństwa w art. 201. Do przyczyn występowania kontaktów kazirodczych oraz mechanizmów do nich prowadzących zaliczymy: sytuacyjne, psychopatologiczne, wiążące się z pedofilią, homoseksualne, wiążące się z patologią rodziny.
Często funkcjonuje w rodzinach kazirodczych transgeneracyjny (wielopokoleniowy) cykl wykorzystania dziecka.
Etiologia. Istnieje wiele możliwych przyczyn zachowań pedofilnych:
v pedofilii prawdziwej, parafilii: zaburzenia psychiczne (nerwice, fobie, zaburzenia osobowości); patologia rodzinna, uzależnienie od alkoholu; zaburzenia identyfikacji płciowej; lęk wobec dorosłych partnerów, zahamowania; urazy seksualne, tęsknota za wyidealizowanym dzieciństwem; następstwo fantazji o treściach pedofilnych; zablokowana zdolność osiągania satysfakcji seksualnej z dorosłymi partnerami; kongruencja emocjonalna (niedojrzałość psychoseksualna pedofilii); wyraz zaburzeń rozwoju psychoseksualnego i fiksacji we wczesnych fazach (teorie psychoanalityczne); pedofilia jako wyraz społecznych uwarunkowań ról (teorie feministyczne); zaburzenia biologiczne (m. in. zmiany w Centralnym Układzie Nerwowym);
v zastępczych zachowań seksualnych: czynniki biologiczne; zmiany organiczne w CUN; czynniki osobowościowe, uzależnienia; wysoki poziom izolacji społecznej; niskie kompetencje społeczne; słaba identyfikacja z męskością; słaba emocjonalna kontrola zachowania; zaburzenia psychiczne; opóźnienie rozwoju umysłowego; kazirodztwo, pedofilia w rodzinie; problemy seksualne w małżeństwie; lęki wobec kobiet.
v kazirodztwa: zaburzenia więzi seksualnej i uczuciowej między rodzicami; wyłączenie się psychiczne lub fizyczne matek z życia rodzinnego; napięcia i nieporozumienia między matkami i córkami (rywalizacje w roli kobiecej); brak autonomii między członkami rodziny; izolacja rodziny od otoczenia społecznego; psychopatologiczne cechy u sprawców lub u ofiar; zależność finansowa od sprawców-ojców; klimat przemocy, gwałtu agresji w życiu codziennym rodziny;
Należy pamiętać!:
Zgoda dziecka na kontakty seksualne z osobą dorosłą/starszą od niej oraz jego prowokacyjne czy uwodzicielskie zachowanie nie ma wpływu na zakwalifikowanie aktywności seksualnej dorosłego, jako nadużycia wobec dziecka. Dzieci w specyficznych okolicznościach mogą zgadzać się na aktywność seksualną z dorosłym, który zajmuje się nim, spełnia jego potrzeby psychiczne. Kontakty te będą jednak przekraczały możliwości emocjonalne dziecka i będą świadczyły o wykorzystaniu władzy sprawcy nad ofiarą.
Bibliografia:
1. Lew-Starowicz Z. (2000). „Seksuologia sądowa”. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
2. Beisert M. „Wykorzystanie seksualne – warunki powstania traumy” Seksuologia Polska 2003, tom1, nr 2
3. Beisert M. (2008). „Kazirodztwo. Rodzice w roli sprawców”. Warszawa: Wydawnictwo naukowe Scholar
4. Chołuj K., „Alkohol a wykorzystywanie seksualne dzieci” www.dzieckokrzywdzone.pl
5. Pospiszyl K. (2005). „Przestępstwa seksualne” Warszawa: PWN
6. Podgajna-Kuśmierek M. (2003). „Pedofilia” Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
7. Skrzypulec V. (2005). „Wstęp do seksuologii” Wydawnictwo Kwieciński
Agnieszka Lewandowska
psychoseksuolog
* Każdy dojrzały seksualnie człowiek posiada określone preferencje seksualne. Dotyczą one wyboru obiektu i sposobu realizacji potrzeby seksualnej. Preferencje mogą być prawidłowe bądź zaburzone Obiektem może być na przykład dziecko (preferencje zaburzone - pedofilia) lub człowiek dojrzały (preferencje prawidłowe).