©2026 Wszelkie prawa zastrzeżone
W 2011 r. Instytut Psychologii Zdrowia zrealizował kilkanaście projektów badawczych diagnozujących poziom rozpowszechnienia i częstotliwość używania substancji psychoaktywnych wśród nastolatków w kilku dużych i średnich miastach (m.in. w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Kaliszu, Siedlcach, Radomiu, Sosnowcu, Rudzie Śląskiej) oraz na terenie dwóch województw: łódzkiego i podkarpackiego.
Badania młodzieży szkolnej były w pełni porównywalne z ogólnopolskimi badaniami ESPAD – opierały się na tym samym (nieco rozszerzonym) kwestionariuszu ankiety, były realizowane metodą audytoryjną, w tych samych grupach wiekowych i w tym samym czasie, kiedy odbywała się realizacja ogólnopolskiego projektu ESPAD – 2011.
W badaniu realizowanym przez Instytut Psychologii Zdrowia zostały wprowadzone nowe, dodatkowe pytania badawcze diagnozujące ryzykowne zachowania młodzieży w zakresie:
Badania młodzieży zostały uzupełnione dodatkowymi badaniami wśród wychowawców klas oraz pedagogów i psychologów szkolnych (zrealizowanymi w tych samych szkołach, gdzie badano nastolatków). Dzięki tak zaprojektowanemu badaniu mogliśmy spojrzeć na problemowe zachowania uczniów z dwóch niezależnych, wzajemnie dopełniających się perspektyw – z punktu widzenia młodzieży oraz nauczycieli. Badanie wychowawców i pedagogów zostało opracowane we współpracy z Instytutem Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera z Łodzi oraz Pracownią Badawczo – Szkoleniową MIRABO z Warszawy.
Badania nauczycieli miały także na celu zdiagnozowanie kondycji psychicznej i zawodowej osób współodpowiedzialnych za prowadzenie profilaktyki w szkołach. Analizowały klimat społeczny szkoły, relacje nauczycieli z rodzicami, potrzeby szkoleniowe nauczycieli oraz najtrudniejsze problemy, z którymi muszą radzić sobie nauczyciele w szkole.
Raporty z badań zrealizowanych przez Instytut szczegółowo charakteryzowały badane zjawiska ilustrując je także odpowiednimi wykresami i tabelami. Na podstawie kilku łączących się ze sobą pytań utworzone zostały także zmienne zagregowane np. nasilenie używania substancji psychoaktywnych. Dane te zostały skorelowane z innymi zmiennymi np. deklarowanym przez uczniów poczuciem kontroli ze strony rodziców, poczuciem wsparcia przez rodziców, przekonaniem młodzieży o ustaleniu w domu rodzinnym jasnych zasad dot. zachowania młodych ludzi w domu i poza nim. W zdecydowanej większości zrealizowanych badań odnotowano istotną statystycznie ujemną korelację pomiędzy nasileniem używania substancji psychoaktywnych przez młodzież a przekonaniami nastolatków dot. ich relacji z rodzicami. Wnioski, jaki przedstawiono w raporcie w kontekście ww. korelacji mają kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju środowiskowych programów profilaktycznych. Zarówno kontrola, jak i wsparcie jakiego udzielają swoim dorastającym dzieciom rodziców nastolatków mają istotny wpływ na poziom używania substancji psychoaktywnych przez młodzież. Im silniejsze poczucie kontroli ze strony rodziców, tym mniejsze nasilenie doświadczeń związanych z używanie ww. substancji. Podobną zależność stwierdzono również w kontekście poczucia wsparcia, jakie otrzymują młodzi ludzie ze strony swoich rodziców. Im silniejsze przekonanie nastolatków, że mogą liczyć na wsparcie ze strony swoich rodziców w różnych trudnych sytuacjach, tym niższy poziom nasilenia używania przez nich substancji psychoaktywnych.
Istotną statystycznie korelację odnotowano również pomiędzy przekonaniem o istnieniu w domu ściśle określonych zasad dot. zachowań nastolatka w natężeniem używania substancji. Im silniejsze było przekonanie młodych respondentów, że w ich domu rodzice ustalili ściśle określone zasady dot. ich zachowania w domu i poza domem, tym mniejsze było natężenie używania substancji psychoaktywnych.
To bardzo ważne konstatacje, które – z odpowiednim komentarzem - powinny jak najszerzej trafić do tysięcy rodziców nastolatków, w szczególności gimnazjalistów, przynajmniej w tych miastach, które przeprowadziły przedstawione badania. Warto o tym pamiętać szczególnie teraz, w okresie bezpośrednio poprzedzającym jedną z największych masowych imprez na świecie tj. piłkarskich mistrzostw Europy „EURO – 2012”, które będą nie tylko będą wielkim sportowym świętem tysięcy kibiców ale także wydarzeniem, które pod wieloma względami może być bardzo ryzykowne dla wielu młodych ludzi. Nie tylko w polskiej kulturze kibicowanie kojarzy się z piciem alkoholu. Wydaje się bardzo prawdopodobne, że wraz z kibicami z całej Europy w Polsce na dużo większą skalę pojawią się także dilerzy narkotyków, co z pewnością znacznie zwiększy ich dostępność na rynku. Warto rozmawiać o tym z rodzicami nastolatków podkreślając jednocześnie, jak duże znaczenie dla ograniczenia ryzykownych zachowań ich dzieci – co pokazują przeprowadzone przez nas badania - mają ściśle określone zasady, które powinni przedstawić i szczegółowo uzgodnić ze swoimi dziećmi.
Bogusław Prajsner
Kierownik Działu Badań
Instytutu Psychologii Zdrowia
Polskiego Towarzystwa Psychologicznego